Archiwum autora
Kołobrzeg w archiwum IPN – 3 (41). Ku pamięci Włodzimierzowi Hesse
30 lis 2010
Pisząc wstęp do książki „Kołobrzeg – twierdza „Solidarności” ubolewałem, że biogramy najbardziej zasłużonych działaczy opozycji obejmują tylko 33 osoby. Z powodu pośpiechu związanego z wydaniem książki na 30-lecie „Solidarności” nie spotkałem się z licznymi jej wybitnymi przedstawicielami. Już po wydaniu książki udało mi się dotrzeć do nieznanych wcześniej materiałów Kwestionariusza Ewidencyjnego kryptonim „Lawirant” dotyczących inwigilacji […]
Kołobrzeg w archiwum IPN – 2 (40). Figurant KE „Elektryk” zabiera głos
23 lis 2010
W dniu 14 listopada 2010 r. zamieściłem pierwszy po dłuższej przerwie artykuł pod wspólnym tytułem „Kołobrzeg w archiwum IPN”. Przedstawiał on Kwestionariusz Ewidencyjny kryptonim „Elektryk” poświęcony kontroli operacyjnej „figuranta” Sławoja Kiginy. Na koniec mojego artykułu wyraziłem przekonanie, że pozytywny bohater skomentuje materiały wytworzone na jego temat przez Służbę Bezpieczeństwa. W komentarzu „massive” napisał, iż dobrze […]
Z ławy obrońcy i kibica (5). O metodach prowadzenia dyskusji publicznej.
15 lis 2010
W książce „Kołobrzeg – twierdza Solidarności” przedstawiłem fakty głównie widziane oczami bezpieki. Wszystko to co pisałem oparte było o dokumenty, na które skrupulatnie powoływałem się w pracy, wskazując ich sygnatury i miejsce ich przechowywania. Od początku zdawałem sobie sprawę, że ujawniam fakty bardzo niewygodne dla wielu ludzi, a przede wszystkim dla funkcjonariuszy byłej Służby Bezpieczeństwa […]
Kołobrzeg w archiwum IPN – 1 (39). Kwestionariusz Ewidencyjny kryptonim „Elektryk”
14 lis 2010
Po ponad rocznej przerwie wznawiam cykl artykułów popularno-naukowych pod ogólnym tytułem „Kołobrzeg w archiwum IPN”. Oparte są o moje osobiste poszukiwania archiwalne prowadzone od pięciu lat. Część „znalezisk” posłużyła do napisania książki „Kołobrzeg-twierdza „Solidarności”. Już po napisaniu tej pracy odnalazłem w przepastnych archiwach dalsze liczne materiały dotyczące historii Kołobrzegu lat osiemdziesiątych. Chciałbym podkreślić, że dokumenty […]
Z ławy obrońcy i kibica (4). Rocznica manifestacji patriotycznej
7 lis 2010
10 listopada 1982 roku miała miejsce największa manifestacja patriotyczna w Kołobrzegu. Służba Bezpieczeństwa, spodziewając się zamieszek związanych ze Świętem Niepodległości zakazanym przez komunistów, internowało w obozach wojskowych wielu czołowych działaczy „Solidarności” między innymi Henryka Bieńkowskiego, Sławoja Kiginę, Leszka Turskiego i innych. W tej sytuacji inicjatywę przejęła grupa, której przewodził Wojciech Krzewina – przewodniczący „Solidarności” w […]
Z ławy obrońcy i kibica (3). Pokłosie „Okruchów historii”
22 paź 2010
Po moim felietonie „Okruchy historii” zamieszczono kilka komentarzy, które wprawiły mnie w zdumienie. Pomijam zarzut nieuctwa, co do prawidłowej pisowni nazwiska tow. Władysława Gomułki. W felietonie nazwisko to pojawia się dwa razy pisane różnie. Internauta „Wnikliwy” słusznie zauważył, że „Gomółka” było fragmentem cytatu, co zwalnia mnie od dalszych wyjaśnień. Należę do pokolenia dobrze obeznanego z […]
Felieton: Z ławy obrońcy i kibica (2). Zapomniane okruchy historii
19 paź 2010
W sposób niezauważony mija kolejna rocznica przełomu październikowego. 19 października 1956 r. w czasie obrad VIII Plenum Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej na I Sekretarza Komitetu Centralnego wybrano Władysława Gomułkę. Wydarzenie to dało początek tzw. polskiego października 1956 r., który w konsekwencji spowodował amnestię dla więźniów politycznych, zwolnienie prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz odejście […]
38. Kajakiem na Bornholm
10 paź 2010
Tomasz Weryński podjął próbę pokonania Bałtyku kajakiem, ale musiał zawrócić, gdyż dopadł go kuter Wojsk Ochrony Pogranicza. Od kilku tygodni wielu Kołobrzeżan kibicuje przygotowaniom Krzysztofa Buczyńskiego z Sochaczewa, który postanowił dopłynąć kajakiem na wyspę Bornholm. Pan Buczyński udziela wywiadów, opowiada o swoich przygotowaniach, jak również spotyka się z życzliwością wielu ludzi. Podróżnik dysponuje kajakiem o […]
Z ławy obrońcy i kibica (1)
10 paź 2010
Przez różne media przetoczyła się ostatnio „sensacyjna” wiadomość dotycząca dwóch funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu. Informowano, że BOR-owcy po godzinach służbowych poszli do biznesmena i zażądali, aby zwrócił im pieniądze, które jest winien. Ponieważ dłużnik nie miał ochoty rozliczyć się, jeden z funkcjonariuszy, dla wzmocnienia argumentacji, wyciągnął swój prywatny pistolet. Dalszego przebiegu wypadków media nie podały, […]
30 rocznica utworzenia MKZ Kołobrzeg
30 wrz 2010
W czasie prezentacji książki „Kołobrzeg – twierdza Solidarności” wyraziłem przekonanie, że należy podejmować różne działania, aby przywracać pa-mięć o najnowszej historii Kołobrzegu. Na spotkaniu tym przypominałem między innymi, że 28 września przypada 30 rocznica powołania Międzyzakładowe-go Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Kołobrzegu. Promocja książki zaktywizowała dawnych opozycjonistów i na początku września zawiązali oni „Stowarzyszenie Przywracania […]
Kołobrzeg – twierdza Solidarności
13 sie 2010
Spis treści
13 sie 2010
Spis treści książki „Kołobrzeg – twierdza „Solidarności””
Przedmowa
12 sie 2010
Autor we wstępie wyjawił tło swego zainteresowania dziejami kołobrzeskiej „Solidarności”, poprzez analizę życiorysów ich działaczy. „Forsowana jest opinia pewnego „skoczka” – pisze Autor – który twierdzi, że sam obalił komunę. Postanowiłem wykazać, że było inaczej. Komunę pokonał zbiorowy wysiłek znacznej części społeczeństwa (s. 1).
Wstęp
11 sie 2010
Ważne jest pierwsze słowo. Początek, który zachęci Czytelnika. Mój początek przygody z badaniami naukowymi był dość przypadkowy. Obserwowałem dyskusję wokół teczek i tajnych agentów i byłem nimi zniesmaczony, gdyż goniono za sensacją, a pomijano istotę problemu. Uważałem, że publicyści powinni zająć się katami, a nie ofiarami, i powinniśmy jako społeczność dokonać rzetelnego rozliczenia zbrodni popełnionych […]
1. Powstanie wolnych związków zawodowych i działalność ”Solidarności” w Kołobrzegu
10 sie 2010
Koniec lat siedemdziesiątych to narastający kryzys ekonomiczny w Polsce. System komunistyczny był niewydolny, a próby przerzucenia kosztów na społeczeństwo w postaci drastycznych podwyżek cen w 1976 r. spowodowały gwałtowne protesty w Radomiu, Ursusie i Płocku.
2. Stan wojenny.
10 sie 2010
Każda kolejna rocznica wprowadzenia stanu wojennego wywołuje ożywione dyskusje. Prezentowane są reportaże z manifestacji pod domem Wojciecha Jaruzelskiego. Od kilkunastu lat zaczęli tam przychodzić ludzie i zapalać znicze, aby zaprotestować przeciwko zbrodniom stanu wojennego.
3. Największa manifestacja patriotyczna – 10 listopada 1982 r.
10 sie 2010
ościół katolicki w Polsce obok podstawowej funkcji religijnej spełniał również inne, w tym natury politycznej, społecznej oraz kulturalnej. Ponieważ miał znaczną autonomię i niezależność od władzy publicznej, był naturalnym azylem, w którym schronienia szukali przeciwnicy dyktatury.
4. Okupacja
10 sie 2010
Tytuł tego rozdziału może budzić pewne zdziwienie, ale zazwyczaj po wojnie albo następuje euforia z powodu jej wygrania, albo – po przegranej – nastroje są podłe, a kraj jest okupowany przez wroga. Stan wojenny był klęską całego społeczeństwa, które pozbawione zostało marzeń o lepszym życiu w wolnym kraju.
5. Reaktywizacja „Solidarności” w 1989 r.
10 sie 2010
Geneza obrad Okrągłego Stołu wywołuje gorące dyskusje i prezentowane są dwa główne stanowiska. Pierwsze z nich głosi, że Jaruzelski i jego ekipa działali w celu przywrócenia demokracji i zamierzali w sposób pokojowy oddać władzę, a tym samym należy postawić im pomniki.
1. Organizacja, struktura i obsada personalna Służby Bezpieczeństwa w Kołobrzegu
10 sie 2010
Patronem i najwyższym autorytetem Służby Bezpieczeństwa był Feliks Dzierżyński. 20 grudnia 1917 r. powstała Wsierossijskaja Czriezwyczajnaja Komissija po Bor´bie s Kontrriewolucyjej i Sabotażem – Ogólnorosyjska Nadzwyczajna Komisja do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem.
2. Teczka zagadnieniowa kryptonim ”Palestra”
10 sie 2010
Służba Bezpieczeństwa miała ambicję, aby kontrolować całe społeczeństwo i wszystkie przejawy jego działalności, ale z powodów ograniczeń natury technicznej nie była w stanie osiągnąć zamierzonego ideału. Z tego powodu grupy zawodowe bądź środowiska były różnie traktowane, w zależności od oceny zagrożenia dla reżimu komunistycznego.
3. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”EWA”
10 sie 2010
Służba Bezpieczeństwa po wprowadzeniu stanu wojennego uznała, iż w Kołobrzegu największe zagrożenie dla socjalizmu w wersji bolszewickiej stwarzają Piotr Pawłowski, Henryk Bieńkowski i Janusz Grudnik
4. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „DZIAŁACZ”
10 sie 2010
Większość materiałów przeciwko Lechowi Kozerze wytworzonych przez kołobrzeską esbecję zostało zniszczonych. Były to meldunki z podsłuchów telefonicznych oraz niektóre raporty tajnych współpracowników.
5. Kwestionariusz ewidencyjny „KRAB”
10 sie 2010
Kwestionariusz ewidencyjny pod kryptonimem „Krab” założono wybitnemu działaczowi „Solidarności” Kazimierzowi Mireckiemu. Z materiałów Służby Bezpieczeństwa można się dowiedzieć, że Kazimierz Mirecki w sposób aktywny uczestniczył w zakładaniu „Solidarności” na terenie Kołobrzegu.
6. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”OPORNIK”. Klub Inteligencji Katolickiej
10 sie 2010
Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim „Opornik” wszczęta została 28 stycznia 1983 roku przez Wydział II Bałtyckiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza, w związku z prowadzeniem przez Zofię Szymańską „wrogiej działalności”.
7.Służba Bezpieczeństwa wobec biskupów Ignacego Jeża i Tadeusza Werno
10 sie 2010
Biskup Ignacy Jeż jest kołobrzeżaninem z wyboru. To w kołobrzeskiej katedrze złożono doczesne szczątki tego wspaniałego pasterza, najwybitniejszego współczesnego kołobrzeżanina. Służba Bezpieczeństwa, która w sposób szczególnie przenikliwy śledziła poczynania Kościoła, bardzo dużo uwagi poświęciła biskupom Ignacemu Jeżowi i Tadeuszowi Werno.
8. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”MEWA”
10 sie 2010
W większości procesów politycznych stanu wojennego głównym zarzutem było rozpowszechnianie fałszywych wiadomości przy użyciu ulotek. Ulotki te były najprzeróżniejsze. Niektóre to kilkustronicowe pisemka, zawierające bogatą treść i wiadomości, o których nie można było usłyszeć w reżimowej telewizji ani przeczytać w prasie.
9. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”PEGAZ”
10 sie 2010
Służba Bezpieczeństwa, nadając kryptonimy sprawom, często odwoływała się do skojarzeń. Tak na przykład pewnego marynarza śledzono pod kryptonimem „Traper”, przywódca grupy młodzieży był rozpoznawany pod hasłem „Kaktus”, sprawa działacza „Solidarności” toczyła się pod nazwą „Opornik”.
10. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”ALBATROS”
10 sie 2010
W życiu codziennym jesteśmy zasypywani różnego rodzaju ulotkami. Otrzymujemy je na ulicy, znajdujemy za wycieraczką samochodu, w skrzynce pocztowej. Pozbywamy się ich nie czytając. Obecnie istnieje powszechna dostępność do druku i wiele nawet niewielkich firm publikuje ulotki.
11. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”MALARZ”
10 sie 2010
Z prac dotyczących najnowszej historii polski dowiadujemy się o oporze społecznym w Gdańsku, Szczecinie, Warszawie oraz w innych dużych miastach. Można odnieść wrażenie, że walka przeciwko komunie miała charakter wyspowy na morzu obojętności.
12. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania kryptonim ”Stacja”
10 sie 2010
Przedstawione w niniejszej pracy sprawy operacyjne prowadziła Służba Bezpieczeństwa z Kołobrzegu, a towarzysze esbecy z Koszalinie sprawowali nadzór lub włączali się do poszczególnych czynności.
13. Sprawa Operacyjnego Sprawdzenia kryptonim ”TRAPER”
10 sie 2010
Sprawa Operacyjnego Sprawdzenia kryptonim „Traper” była „odpryskiem” głównych spraw prowadzonych przeciwko Markowi Tarce, Marianowi Kalecie i innym działaczom „Solidarności” w Szwecji, którzy przerzucali do Polski urządzenia drukarskie, farby, papier, literaturę i pieniądze.
14. Sprawa Operacyjnego Rozpracowania – kryptonim „Kaktus”. Ruch „Wolność i Pokój”
10 sie 2010
Ruch „Wolność i Pokój”(„WiP”) i głoszone idee pacyfistyczne mają w Polsce długą tradycję. Pierwsze poglądy potępiające wojnę przybyły na ziemie polskie prawdopodobnie wraz z chrześcijaństwem. Reguły licznych zakonów odrzucały przemoc.
15. Sprawa Operacyjnego Sprawdzenia kryptonim ”Brylant”
10 sie 2010
Policja polityczna, jaką była Służba Bezpieczeństwa, powszechnie kojarzy się ze zwalczaniem „Solidarności” i różnych ugrupowań niepodległościowych, jak KPN czy ROPCiO. Sama Służba Bezpieczeństwa lubiła siebie określać jako zbrojne ramię PZPR, a tym samym stała na straży pryncypiów ideologicznych.
Rozdział III – Procesy polityczne
10 sie 2010
1. Geneza i definicje przestępstwa politycznego
10 sie 2010
Panuje zgodne przekonanie, że przestępstwo polityczne jest związane z powstawaniem organizacji państwowej. Każde państwo zawsze dążyło do ochrony swojego bytu, tym samym wszelkie działania skierowane przeciwko interesom organizacji państwowej uważane były za najgroźniejsze, a w konsekwencji kara była najsurowsza.
2. Sprawa Władysława Klimiuka
10 sie 2010
W dniu 25 marca 2010 r. w programie Jana Pospieszalskiego „Warto rozmawiać” wystąpił prof. Andrzej Friszke, który zaprezentował tezę, że na początku lat 60-tych nie istniała zorganizowana opozycja, a społeczeństwo po zrywie październikowym było bierne, natomiast pierwszą grupą czynnie przeciwstawiającą się władzy komunistycznej byli tzw. komandosi Jacka Kuronia.
3. Sprawa Ryszarda Szpryngwalda
10 sie 2010
Ryszard Szpryngwald, pracownik jednego z przedsiębiorstw budowlanych w Warszawie, ciężko zachorował, a Ośrodek Medycyny Pracy Budowlanych dla poratowania jego zdrowia i rehabilitacji skierował go na leczenie sanatoryjne do sanatorium Kielczanka w Kołobrzegu.
4. Sprawa Ernesta Drobka, Eugeniusza Millera i Henryka Styczyńskiego
10 sie 2010
Dnia 11 marca 1982 roku w sprawie Ds. 472/82 zatrzymano Ernesta Drobka[1], Eugeniusza Millera[2] i Henryka Styczyńskiego[3] zarzucając im, że działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą i w ciągłości czynów w styczniu i lutym 1982 roku w Kołobrzegu, wykonali w miejscach publicznych kilkanaście napisów.
5. Sprawa Adama Kluski
10 sie 2010
W 1982 roku Adam Kluska miał zaledwie 21 lat, pracował w Polskiej Żegludze Bałtyckiej w Kołobrzegu jako monter maszyn i urządzeń okrętowych. W okresie tzw. karnawału Solidarności nie podejmował żadnej szczególnej działalności.
6. Sprawa Irmgardy Szarawarskiej
10 sie 2010
Na ławie oskarżonych sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy, odbywającego swoje posiedzenie w Koszalinie, zasiadła mieszkanka Kołobrzegu Irmgarda Szarawarska, mająca wówczas 47 lat.
7. Sprawa Piotra Pawłowskiego
10 sie 2010
Sprawa Piotra Pawłowskiego była najbardziej nagłośnioną sprawą polityczną w Kołobrzegu, gdyż dotyczyła znanego działacza „Solidarności”. Pochodził on z Gdańska, tam ukończył szkołę i tam podjął pierwszą pracę w stoczni, nazywanej kolebką „Solidarności”.
8. Sprawa Wacława Ciesielskiego
10 sie 2010
W dniu 21 września 1982 roku I sekretarz Komitetu Gminnego PZPR w Kołobrzegu zawiadomił Służbę Bezpieczeństwa, że na budynku szkoły w Drzonowie wymalowano napis „Jaruzelski zdrajca narodu”. W tej samej miejscowości na sklepie znalazł się napis „Precz z komuną”.
9. Sprawa Stanisława Kuryłka
10 sie 2010
Sprawa Operacyjnego Rozpracowania „Mewa” założona została 10 lutego 1982 r. z powodu ujawnienia kilka dni wcześniej kolportażu w Kołobrzegu ulotek nawołujących do oporu wobec władz komunistycznych i do przeciwstawienia się stanowi wojennemu.
10. Sprawy Andrzeja Głuszkowskiego, Andrzeja Raciniewskiego, Ryszarda Staluszki, Stefana Chwaleby, Dariusza Malczaka i Andrzeja Wasylowa
10 sie 2010
W dniu 10 listopada 1982 r., w przededniu Święta Niepodległości, odbyła się manifestacja niepodległościowa w Kołobrzegu początkowo na Placu 18-tego Marca, potem pod Katedrą p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, gdzie znajdował się ołtarzyk.
11. Sprawa Brygidy Grudnik
10 sie 2010
W dniu 20 lipca 1983 roku Janusz Grudnik, wówczas figurant sprawy „Wycinek”, i jego żona Brygida Grudnik jechali rowerami ulicą Łopuskiego w Kołobrzegu. Przejeżdżając obok Liceum Ogólnokształcącego Janusz Grudnik usłyszał za sobą huk.
12. Sprawa Leona Zygmunta Borkowskiego
10 sie 2010
Przeciwko Leonowi Zygmuntowi Borkowskiemu Służba Bezpieczeństwa w okresie od sierpnia 1985 roku prowadziła Sprawę Operacyjnego Rozpracowania pod kryptonimem „Pegaz”.
13. Sprawa Andrzeja Karkoszki
10 sie 2010
Andrzej Karkoszka, uczeń III klasy Szkoły Zawodowej w Słupsku w dniu 14 stycznia 1982 roku przyjechał do Kołobrzegu. Miał przy sobie reklamową, plastikową torbę z napisem „Społem” (jak widać śledztwo w tej sprawie było prowadzone dokładnie, z wielką dbałością o wszelkie szczegóły) wypełnioną ulotkami.
