Stowarzyszenie Przywracania Pamięci „Kołobrzeg 80”, realizując cele stowarzyszenia, zorganizowało trzy debaty historyczne, które zostały sfilmowane i będą udostępnione. Debaty mogły zostać przeprowadzone dzięki wsparciu finansowemu Gminy Miejskiej Kołobrzeg oraz Bibliotece Miejskiej im. Galla Anonima, która użyczyła pomieszczeń. 

            Pierwszą debatę przeprowadzili dr hab. Sebastian Ligarski, pracownik naukowy Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie oraz Dyrektor Centrum Solidarności „Stocznia”, dr Robert Dziemba pracownik naukowy Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu oraz moderator Edward Stępień. Przedmiotem debaty był „Aparat komunistyczny wobec Kościoła na Pomorzu Zachodnim i Środkowym po 1945 roku”.

            Uczestnicy dyskutowali na temat tymczasowości organizacji Kościoła katolickiego w okresie powojennym do 1972 roku oraz prześladowań ze strony władz komunistycznych. Wspominaliśmy rolę kardynała Hlonda w negocjacjach z hierarchią Kościoła niemieckiego oraz utworzeniem administracji z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim. Wiele uwagi rozmówcy poświęcili dziejom Kościoła katolickiego na terenie Kołobrzegu oraz poszczególnym budynkom sakralnym i przyczynom rozebrania niektórych kościołów. W centrum uwagi była kwestia rozwoju Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim i Środkowym oraz jakich doznawał ograniczeń ze strony władz komunistycznych w poszczególnych okresach. Planowana godzinna dyskusja znacznie się przedłużyła, a pomimo to po jej zakończeniu mieliśmy uczucie niedosytu, gdyż niektóre ważne sprawy zostały jedynie zasygnalizowane, a zabrakło czasu, aby poruszyć wiele innych tematów.

            Druga debata poświęcona była zapomnianym bohaterom stanu wojennego. Uczestnikami debaty byli znani działacze „Solidarności”: Henryk Bieńkowski oraz Sławoj Kigina. Moderatorem był Edward Stępień. Zastanawialiśmy się kogo uznać za bohatera stanu wojennego i czy w świadomości społecznej funkcjonują nazwiska zasłużonych dla odzyskania niepodległości działaczy „Solidarności”. Byliśmy zgodni, że stan wojenny kojarzy się z Jaruzelskim, Kiszczakiem i Wałęsą, a wszyscy pozostali są w głębokim cieniu i ich postacie oraz dokonania nie są propagowane. Wiele wybitnych osób nie jest honorowanych w należyty i godny sposób. Uczestnicy wspominali różne istotne zdarzenia z okresu stanu wojennego w Kołobrzegu oraz przywoływali liczne nazwiska osób dzielnych i odważnych, których czyny i dokonania uległy zapomnieniu. Zastanawialiśmy się wspólnie, jakie należy podjąć działania, aby odmienić to niekorzystne zjawisko.

            Trzecia debata poświęcona była represjom stosowanym przez władze komunistyczne wobec opozycji. Debatę prowadził Edward Stępień przy udziale dr  hab. Sebastiana Ligarskiego. Na wstępie rozważaliśmy, czym jest obecnie opozycja, a czym była w okresie PRL-u. Patrząc od strony władz komunistycznych, opozycją były liczne grupy, które były zwalczane z powodów ideologicznych, jak na przykład Kościół katolicki, czy „Solidarność”, lub z powodów ekonomicznych, jak przedsiębiorcy, handlowcy, chłopi, spekulanci, cinkciarze itp. Do przeciwników władzy zaliczano również tych wszystkich, którzy stosowali bierny opór i nie chcieli budować ustroju komunistycznego. W czasie debaty omawialiśmy instrumenty prawne, które służyły zwalczaniu opozycji, a w szczególności procesy polityczne prowadzone wobec najbardziej aktywnych przeciwników reżimu. Aparat władzy posługiwał się również instrumentami z zakresu prawa administracyjnego, na przykład stosując internowania, prawo pracy przez pozbawianie zatrudnienia opozycjonistów, czy też prawa finansowego, nakładając domiary. Przedmiotem dyskusji były również pozaprawne działania organów władzy, która stosowała kontrolę korespondencji, podsłuchy, cenzurę, banicję, przeszukania, rozmowy ostrzegawcze i inne formy prześladowań, mające na celu eliminację, bądź ograniczenie wrogiej wobec komuny działalności.

            Obecnie opracowywany jest materiał filmowy z tych debat, który ukaże się w kilku odcinkach w miejscu powszechnie dostępnym. Mam nadzieję, że tematyka debat zainteresuje liczne grono odbiorców i przyczyni się do upowszechniania historii najnowszej, która paradoksalnie jest najmniej znana.

            Adwokat Edward Stępień